Stopa cukrzycowa

Stopa cukrzycowa

Stopa cukrzycowa występuje nawet u co czwartego diabetyka i jest jedną z najczęstszych przyczyn hospitalizacji chorych na cukrzycę. Nieodpowiednio leczona bardzo często prowadzi do amputacji, a nawet może stanowić zagrożenie dla życia.

Co to jest stopa cukrzycowa?

Zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia, zespół stopy cukrzycowej to schorzenie charakteryzujące się obecnością rany z owrzodzeniem i infekcją w okolicach poniżej kostki, prowadzące do destrukcji tkanek głębokich. Zmiana współistnieje z uszkodzeniem nerwów oraz lokalnym niedokrwieniem, które są konsekwencją nieunormowanej cukrzycy. Przyczyny tego powikłania są złożone. Największą rolę w patogenezie odgrywają odległe powikłania cukrzycy, do których należą polineuropatia obwodowa oraz makroangiopatia.

Stopa cukrzycowa – przyczyny

Polineuropatia związana z zapaleniem i uszkodzeniem nerwów obwodowych powoduje brak czucia w stopie, a tym samym zwiększa ryzyko uszkodzenia skóry. Diabetycy bardzo często nie czują, że noszą niewygodne, obcierające buty lub że ich skóra uległa zranieniu. Stopy cukrzyka mogą być zniekształcone, co dodatkowo zwiększa ryzyko rozwoju uszkodzeń z powodu noszenia niedopasowanego obuwia.

U chorych na cukrzycę pojawia się neuropatia nerwów wegetatywnych, czyli takich, które nie podlegają świadomej kontroli. W tym wypadku są to nerwy odpowiedzialne za zwężanie i rozszerzanie naczyń krwionośnych. Źle funkcjonujące naczynia mogą powodować niedokrwienie. Niedokrwienie kończyny dolnej związane jest również z rozwojem makroangiopatii, czyli uszkodzenia ścian naczyń krwionośnych. Wspomniana wcześniej neuropatia powoduje również zaburzenia funkcjonowania gruczołów potowych – skóra staje się sucha i bardziej podatna na spękania. Kolejną przyczyną rozwoju stopy cukrzycowej są również zaburzenia gojenia się ran, które zwykle występują w przebiegu cukrzycy. Związane są one z nieprawidłowościami w funkcjonowaniu układu odpornościowego.

Objawy stopy cukrzycowej

Często jednym z pierwszych objawów poprzedzających rozwój problemu jest pieczenie w stopach i mrowienie w stopach, które świadczy o pojawieniu się polineuropatii i może skutkować postępującą utratą czucia.

Rany cukrzycowe najczęściej powstają w wyniku urazu zewnętrznego. Mogą być skutkiem otarcia, nadepnięcia na ostry przedmiot, czy zranienia podczas prób usuwania zgrubiałej skóry. Wyróżniamy również uszkodzenia chemiczne, które często powstają w wyniku stosowania płynów przeznaczonych do usuwania modzeli i odcisków, a także termiczne – zdarza się, że noga cukrzyka ulega poparzeniu podczas ogrzewania jej np. o rozgrzany piec czy kaloryfer.

W miejscu zranienia powstają owrzodzenia. Ich pojawienie się związane jest z uszkodzeniem nie tylko skóry i tkanki podskórnej, ale również mięśni, ścięgien, a w zaawansowanych stanach nawet kości i stawów. Ze względu na zaburzenia odporności, występujące w przebiegu cukrzycy, dużo łatwiej o zakażenie uszkodzenia i rozwój stanu zapalnego. Rana zaczyna być zaczerwieniona, pojawia się wydzielina surowicza lub ropna, może dojść do powstania ropnia, zakażenia kości, a nawet martwicy.

Leczenie stopy cukrzycowej

Zespół stopy cukrzycowej jest bardzo trudny do wyleczenia. W pierwszej kolejności rana powinna być odkażona oraz zaopatrzona za pomocą jałowego gazika. Bardzo często rany wymagają opracowania chirurgicznego, podawania antybiotyków i zastosowania specjalistycznych opatrunków, np. z zawartością srebra czy żelu hydrokoloidowego. Zaleca się, aby problem zawsze skonsultować z lekarzem, który zaordynuje odpowiednie postępowanie. Rany na palcach u nóg u cukrzyka to poważne schorzenie, którego nie wolno zbagatelizować.

Profilaktyka stopy cukrzycowej

Podstawowym zaleceniem profilaktycznym jest dokładna, codzienna pielęgnacja stóp. Diabetycy powinni oglądać skórę (szczególną uwagę trzeba zwrócić na rany między palcami u nóg), odpowiednio ją myć, delikatnie osuszać ręcznikiem, a następnie nawilżać przy pomocy specjalistycznych kremów z dużą zawartością mocznika, szczególnie w miejscach, w których wykazuje tendencję do tworzenia spękań. Należy również zadbać o wygodne i przewiewne buty dla cukrzyków i poddawać się regularnym badaniom przesiewowym, które określą, czy doszło do uszkodzenia nerwów lub naczyń w związku z cukrzycą, a tym samym zwiększenia ryzyka rozwoju stopy cukrzycowej.

Nie mniej ważne jest zapobieganie rozwojowi samej neuropatii i makroangiopatii. Podstawowe znaczenie ma prawidłowy poziom glukozy we krwi. Można go osiągnąć dzięki stosowaniu zaleconych przez diabetologa leków, modyfikacji stylu życia, redukcji masy ciała, przestrzeganiu odpowiedniej diety. Prawidłowy poziom glukozy we krwi minimalizuje proces powstawania końcowych produktów glikacji, które należą do najważniejszych czynników sprawczych w procesie zniszczenia nerwów i naczyń krwionośnych.

Benfotiamina a stopa cukrzycowa

Jednym z rekomendowanych obecnie sposobów profilaktyki i leczenia zmian degeneracyjnych nerwów i naczyń krwionośnych w przebiegu cukrzycy jest suplementacja witaminy B1 (tiaminy). Podaje się ją jako pochodną – benfotiaminę, która jest rozpuszczalna w tłuszczach i gwarantuje wyższe stężenie substancji czynnej po podaniu doustnym. Witamina ta wykazuje działanie antyoksydacyjne, zapobiega powstawaniu końcowych produktów glikacji oraz wspomaga pracę układu nerwowego i odpornościowego. Dzięki temu zmniejsza ryzyko neuropatii i angiopatii, które są bezpośrednią przyczyną powstania stopy cukrzycowej.

Benfotiamina to lek o udowodnionej skuteczności i bezpieczeństwie stosowania. Podawany cukrzykom z objawami neuropatii powodował zmniejszenie dolegliwości takich jak ból i zaburzenia czucia. Chroni on również ściany naczyń przed szkodliwym wpływem podniesionego poziomu cukru i poprawia ukrwienie, co skutkuje przyśpieszeniem gojenia się już istniejących zmian skórnych.

Ponieważ u osób chorujących na cukrzycę bardzo często obserwuje się niedobór tiaminy w organizmie pomimo zdrowej, zbilansowanej diety, jej suplementacja powinna być rozważona w każdym przypadku tej choroby.

Piśmiennictwo:

  1. Korzon-Burakowska A. Zespół stopy cukrzycowej – patogeneza i praktyczne aspekty postępowania. Choroby Serca i Naczyń 2007; 4(2): 93-98
  2. Witek P, Sieradzki J. Wpływ leczenia benfotiaminą na dolegliwości bólowe w polineuropatii cukrzycowej. Diabetologia Praktyczna 2003; 4(4): 273–277
  3. Volvert ML et al. Benfotiamine, a synthetic S-acyl thiamine derivative, has different mechanisms of action and a different pharmacological profile than lipid-soluble thiamine disulfide derivatives. BMC Pharmacology 2008; 8: 10
  4. Łukawska M i in. Terapia neuroprotekcyjna u chorych z neuropatią cukrzycową. Przegląd nowych możliwości farmakoterapii. Leczenie Ran 2013; 10(2): 33-40
  5. Korzon-Burakowska A, Łukasiewicz M. Infekcje stóp u chorych na cukrzycę- postępowanie w praktyce lekarza rodzinnego. Forum Medycyny Rodzinnej 2010; 2(4): 108–116
  6. Olczyk M, Pluta R, Tomasik G. Opieka farmaceutyczna nad pacjentem z zespołem stopy cukrzycowej. Farmacja Polska 2009; 5(65): 338-341
  7. Gadau S, Emanueli C, van LS, et al. Benfotiamine przyspiesza leczenie cukrzycowego niedokrwienia kończyn u myszy poprzez kinazę białkową B / Akt hamuje angiogenezę i nasila apoptozę. Diabetologia. 2006; 49(2): 405-20