Jak leczyć cukrzycę?

Jak leczyć cukrzycę?

Leczenie cukrzycy to proces złożony, skomplikowany i wieloetapowy. Dobór leków i zaleceń profilaktycznych jest mocno zindywidualizowany.

Jak leczyć cukrzycę?

Celem każdego leczenia jest doprowadzenie do wyrównania gospodarki węglowodanowej, czyli odpowiedniego poziomu cukru i stężenia hemoglobiny glikowanej we krwi.

Podstawowym zaleceniem jest zawsze zmiana stylu życia – redukcja masy ciała, ograniczenie używek, umiarkowana aktywność fizyczna oraz zmiany dietetyczne, które polegają przede wszystkim na eliminacji cukrów prostych i tłuszczów odzwierzęcych. Niezwykle istotnym czynnikiem jest również edukacja pacjenta i codzienna samokontrola glikemii. Jednak w wielu przypadkach choroba rozwija się i koniecznym jest wprowadzenie farmakoterapii.

Wyróżniamy obecnie dwie podstawowe drogi leczenia – leki przeciwcukrzycowe o różnych mechanizmach działania i/lub insulinę. W zaawansowanej cukrzycy wprowadza się również leczenie wspomagające, mające na celu zniesienie objawów rozwijających się latami powikłań odległych.

Doustne leki przeciwcukrzycowe

Leczenie zwykle rozpoczyna się od jednego preparatu, którym według zaleceń Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego powinna być metformina. Jednak cukrzyca to choroba postępująca, dlatego z upływem czasu konieczne jest włączenie kolejnych leków.

Leki na cukrzycę charakteryzują się różnymi mechanizmami działania. Część z nich zmniejsza wchłanianie glukozy, inne odpowiedzialne są za pobudzenie trzustki do produkcji insuliny oraz przyśpieszają metabolizm cukrów w organizmie. Niektóre zmniejszają również insulinooporność, czyli poprawiają odpowiedź komórek na krążącą we krwi glukozę, co zwiększa jej wykorzystanie i prowadzi do spadku stężenia we krwi.

Najnowsze leki

Nowocześniejsze preparaty – leki inkretynowe oraz inhibitory SGLT2 (tzw. flozyny) – zwiększają wydzielanie insuliny, hamują opróżnianie żołądka z pokarmów, zwiększają uczucie sytości i nasilają wydalanie glukozy z moczem; część z nich wpływa także na redukcję masy ciała. Na rynku farmaceutycznym pojawiają się obecnie również preparaty złożone, które w swoim składzie zawierają kilka różnych substancji, dzięki czemu pacjent może przyjmować tylko jedną tabletkę.

Benfogamma

W przebiegu cukrzycy, ze względu zarówno na charakter choroby, jak i stosowanie dużej ilości leków, bardzo często dochodzi do niedoborów substancji odżywczych. Ich uzupełnienie jest niezwykle istotne, ponieważ mają one wpływ na przebieg schorzenia i proces leczenia.

Jednym z takich niedoborów jest deficyt witamin z grupy B, a szczególnie witaminy B1 (tiaminy). Jest to związek, który wpływa na funkcjonowanie układu nerwowego, metabolizm cukrów oraz zmniejsza liczbę powstających końcowych produktów glikacji, które odpowiedzialne są za rozwój odległych powikłań cukrzycowych. Należą do nich uszkodzenia nerwów (neuropatia) i naczyń krwionośnych (angiopatia). Jednak tiamina niezbyt dobrze wchłania się z przewodu pokarmowego, ponieważ jest związkiem rozpuszczalnym w wodzie. Dlatego jej niedobory uzupełnia się obecnie stosując preparat pochodnej rozpuszczalnej w tłuszczach – benfotiaminy, która wchłania się kilkukrotnie lepiej niż jej prekursor.

Stosowanie preparatów benfotiaminy jest skuteczne i bezpieczne dla organizmu. Badania wykazały, ze jej podawanie redukuje nieprzyjemne objawy związany z cukrzycowym uszkodzeniem nerwów (neuropatią), jak ból i zaburzenia czucia. Co więcej, nie ma istotnych przeciwskazań do jej podawania, co umożliwia stosowanie jej również u osób w podeszłym wieku, które cierpią z powodu wielu schorzeń przewlekłych i stosują wiele leków.

Insulina

Insulina to ludzki hormon wytwarzany przez trzustkę. Jest ona odpowiedzialna za przemiany glukozy w organizmie. Do lecznictwa wprowadzona została w 1922 i dla wielu chorych stała się szansą na normalne życie z chorobą. Otrzymywana jest w procesach biotechnologicznych dzięki rekombinacji materiału genetycznego bakterii E. coli. Niestety, do tej pory nie opracowano formy, która umożliwiałaby jej podanie doustne, dlatego diabetycy nadal muszą podawać insulinę podskórnie.

Terapia przy pomocy iniekcji ma za zadanie naśladować naturalne wydzielanie tego hormonu, które zmienia się w ciągu doby. Obecnie stosuje się również najnowsze preparaty o zmodyfikowanym czasie i szybkości działania. Insulina o przedłużonym działaniu naśladuje wydzielanie tego hormonu w organizmie na niewielkim poziomie przez cały dzień, natomiast insuliny szybko działające podawane są okołoposiłkowo i mają za zadanie naśladować wyrzut insuliny po dostaniu się pokarmu do żołądka.

Insulina jest leczeniem niezbędnym w przebiegu cukrzycy typu 1, w której komórki beta w trzustce są zniszczone i organizm samodzielnie nie produkuje tego hormonu. Natomiast w innych typach cukrzycy jest to leczenie kolejnego rzutu, a wprowadza się je przede wszystkim w sytuacji, w której modyfikacja stylu życia i leki doustne już nie są wystarczające.

Piśmiennictwo:

  1. Sieradzki J. Zasady leczenia chorych z cukrzycą w gabinecie lekarza pierwszego rodzinnego. Terapia 2011; 5: 31-135
  2. Noczyńska A. Zalecenia terapeutyczne u chorych na cukrzycę. Terapia 2013; 2: 28-34
  3. Katra B. Leki przeciwcukrzycowe. Medycyna Praktyczna; http://www.mp.pl/cukrzyca/leczenie/65898,leki-przeciwcukrzycowe (data wejścia 18-10-2016)
  4. Burak-Czapiuk B, Zarzycki WJ. Analogi insulin ludzkich w zaburzeniach gospodarki węglowodoanowej – ich zastosowanie kliniczne i działania niepożądane. Przegląd Kardiodiabetologiczny 2007; 2, 3: 184–188
  5. Katra B. Insulina. Medycyna Praktyczna; http://www.mp.pl/cukrzyca/leczenie/66543,insulina (data wejścia 18-10-2016)
  6. Bańkowski E. Biochemia. Podręcznik dla studentów uczelni medycznych. Wyd II. Elsevier Urban & Partner 2009; WrocŁaw 383-384
  7. Winkler G, Pál B, Nagybéganyi E, Ory I, Porochnavec M, Kempler P. Effectiveness of different benfotiamine dosage regimens in the treatment of painful diabetic neuropathy. Arzneimittelforschung. 1999; 49(3): 220-4
  8. Witek P, Sieradzki J. Wpływ leczenia benfotiaminą na dolegliwości bólowe w polineuropatii cukrzycowej. Diabetologia Praktyczna 2003; 4(4): 273–277
  9. Balakumar P et al. The multifaceted therapeutic potential of benfotiamine. Pharmacological Research 2010; 61: 482–488
Pierwsze objawy cukrzycy

Pierwsze objawy cukrzycy

Cukrzyca to choroba metaboliczna, która w początkowym etapie może być trudna do rozpoznania. Jej podstawowym objawem jest podwyższony poziom glukozy we krwi. Można go jednak sprawdzić jedynie w badaniu laboratoryjnym lub za pomocą glukometru. Dodatkowo, w wielu przypadkach, choroba przez długi czas nie daje jawnych sygnałów, a te które się pojawiają, mogą być niespecyficzne.

Pierwsze objawy cukrzycy

Wszelkie symptomy choroby związane są z hiperglikemią, czyli zbyt wysokim stężeniem glukozy we krwi. Jednak wiele z tych objawów może być łatwo przypisanych innym schorzeniom i czynnikom zewnętrznym, co zdecydowanie utrudnia rozpoznanie.

Hiperglikemia prowadzi do uszkodzenia i zaburzeń czynności wielu narządów. Najczęstsze objawy tego stanu to wzmożone pragnienie (polidypsja), częste oddawanie moczu (wielomocz, poliuria). W wyniku odwodnienia, które się rozwija można zaobserwować wysuszenie błon śluzowych i zmniejszenie elastyczności skóry. Często pojawiają się również trudne do wyleczenia zakażenia skóry, a także infekcje intymne (bakteryjne i grzybicze). Charakterystyczne jest osłabienie organizmu i nadmierna senność, apatia, a nawet skłonność do depresji. U diabetyków może wystąpić też nagłe schudnięcie, mimo wzmożonego apetytu.

W przypadku bardzo wysokiego poziomu glukozy rozwija się kwasica ketonowa – kwaśny zapach oddechu, bóle brzucha, wymioty, zaburzenia świadomości, głęboki i spowolniony oddech, a nawet śpiączka. Jest to stan, który może zagrażać życiu.

Pomiary glikemii

Jak wspomniano, wiele przypadków choroby, szczególnie na jej początku przebiega bezobjawowo. Dlatego tak ważnej jest wykonywane regularnych badań, które często mogą być jedynym sygnałem sugerującym zaburzenia metaboliczne. Badania takie zaleca się szczególnie w grupach ryzyka, do których należą osoby otyłe i z nadwagą, obciążone genetycznie (czyli takie, u których w rodzinie wystąpiły przypadki cukrzycy), osoby o małej aktywności fizycznej, z nadciśnieniem lub miażdżycą; kobiety z policystycznymi jajnikami (PCOS); kobiety, u których wystąpiła cukrzyca ciężarnych i takie, które urodziły dziecko ważące >4 kg. Badania takie powinny być oczywiście również wykonane u osób zgłaszających niepokojące objawy.

Do podstawowych testów wykonywanych w celu postawienia rozpoznania zaliczamy pomiar glukozy na czczo, test obciążenia glukozą oraz ewentualnie poziom hemoglobiny glikowanej.

O podejrzeniu cukrzycy może świadczyć podwyższony poziom glukozy we krwi na czczo. Jednak nie jest to wystarczające kryterium do postawianie diagnozy. Choremu zaleca się wykonanie testu doustnego obciążenia glukozą, w którym wykonuje się badanie krwi na czczo oraz godzinę i dwie po spożyciu 75 mg glukozy. Przekroczenie dopuszczalnych norm pozwala na rozpoznanie choroby, ale może pojawić się potrzeba wykonania dalszych badań.

Powikłania odległe

U wielu pacjentów choroba rozpoznawana jest późno – dopiero, kiedy pojawiają się symptomy powstających przez lata powikłań odległych. Objawy te również związane są z wpływem toksycznego poziomu glukozy na organizm. Hiperglikemia powoduje nadprodukcję końcowych produktów glikacji, które uszkadzają m.in. komórki nerwowe oraz ściany naczyń krwionośnych. Dochodzi do rozwoju polineuropatii związanej z uszkodzeniem nerwów. Pojawiają się zaburzenia czucia, przeczulica, drętwienie, mrowienie i ból. Drugim poważnym powikłaniem jest uszkodzenie drobnych naczyń krwionośnych (mikroangiopatia) prowadzące do zaburzeń widzenia (retionopatia) i pracy nerek (nefropatia), oraz uszkodzenie ścian dużych naczyń krwionośnych (makroangiopatia), które powoduje m.in. wzrost ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego.

Jak zapobiegać cukrzycy?

Niezależnie od etapu choroby i czasu postawienia rozpoznania najważniejsze jest odpowiednie leczenie i postępowanie profilaktyczne, które pozwalają na utrzymanie prawidłowego poziomu glukozy we krwi, a tym samym na minimalizację dokuczliwych objawów i powikłań odległych.

Jednym z takich postępowań jest suplementacja witaminy B1 (tiaminy). U diabetyków często dochodzi do jej niedoboru, a jest to ważny związek wpływający na stan układu nerwowego oraz redukcję ilości końcowych produktów glikacji. Odpowiedni poziom tiaminy w organizmie chroni przed rozwojem neuropatii i angiopatii oraz związanych z nimi objawów. Jednak ze względu na fakt, iż jest to substancja rozpuszczalna w wodzie, bardziej efektywne jest suplementowanie jej pochodnej rozpuszczalnej w tłuszczach – benfotiaminy.

Benfotiamina jest preparatem skutecznym i bezpiecznym, co potwierdzono w badaniach klinicznych. Wykazano w nich wpływ podawania tego związku na redukcję nieprzyjemnych objawów związanych z polineuropatią, jak ból oraz zaburzenia czucia. Poprawie uległ również ogólny stan chorych na cukrzycę.

Piśmiennictwo:

  1. Sieradzki J. Zasady leczenia chorych z cukrzycą w gabinecie lekarza pierwszego rodzinnego. Terapia 2011; 5: 31-135
  2. Jankowiak B i in. Powikłania cukrzycy jako choroby przewlekłej. Nowiny Lekarskie 2007; 6(76): 482-484
  3. Borodako A. Klasyfikacja i rozpoznanie cukrzycy. Terapia 2007; 5(193): 6-11
  4. Cukrzyca. Medycyna Praktyczna; http://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.13.1. (data wejścia 18-10-2016)
  5. Bańkowski E. Biochemia. Podręcznik dla studentów uczelni medycznych. Wyd II. Elsevier Urban & Partner 2009; WrocŁaw 383-384
  6. Winkler G, Pál B, Nagybéganyi E, Ory I, Porochnavec M, Kempler P. Effectiveness of different benfotiamine dosage regimens in the treatment of painful diabetic neuropathy. Arzneimittelforschung. 1999; 49(3): 220-4
  7. Witek P, Sieradzki J. Wpływ leczenia benfotiaminą na dolegliwości bólowe w polineuropatii cukrzycowej. Diabetologia Praktyczna 2003; 4(4): 273–277
  8. Balakumar P et al. The multifaceted therapeutic potential of benfotiamine. Pharmacological Research 2010; 61: 482–488
Benfotiamina – udoskonalona witamina B1 (tiamina)

Benfotiamina – udoskonalona witamina B1 (tiamina)

Podstawą leczenia cukrzycy jest utrzymywanie prawidłowego poziomu cukru we krwi za pomocą diety cukrzycowej i leków przeciwcukrzycowych, ale w profilaktyce powikłań nieocenioną rolę odgrywa również benfotiamina.

Witamina B1, inaczej tiamina, jest jedną z najwcześniej poznanych witamin, jednak od lat nie przestaje być w centrum zainteresowania naukowców m.in. ze względu na rolę w zapobieganiu poważnym zagrożeniom, jakimi są powikłania cukrzycy. Organizm nie potrafi samodzielnie syntetyzować tej witaminy, dlatego musi być dostarczana ze zdrową, zbilansowaną dietą. Dobre źródło witaminy B1 to mięso wieprzowe, kasze i nasiona roślin strączkowych. W niewielkich ilościach związek ten syntetyzowany jest również przez bakterie zasiedlające nasze jelita. Zalecane dzienne spożycie witaminy B1 wynosi obecnie 1-2 mg. Należy jednak pamiętać, że jest to związek rozpuszczalny w wodzie i z tego względu nie jest magazynowany w organizmie, a więc niedobór witaminy B1 może rozwijać się bardzo szybko – pierwsze symptomy zwykle pojawiają się już po około trzech tygodniach.

Witamina B1 – rola w organizmie

Witamina B1 odpowiada za pracę wszystkich żywych komórek, ponieważ bierze udział w procesie uzyskiwania przez nie energii. Jest również niezbędna do prawidłowego działania układu nerwowego – jej odpowiedni poziom zapewnia przewodzenie impulsów nerwowych oraz wpływa na przemiany neutrotransmiterów, czyli związków przenoszących sygnały pomiędzy komórkami nerwowymi.

Obecność tiaminy w organizmie hamuje proces glikacji białek i powstawanie tzw. końcowych produktów glikacji (AGE), spośród których najbardziej znana pacjentom jest hemoglobina glikowana (HbA1C). AGE są toksyczne dla tkanek i komórek organizmu. Ma to duże znaczenie m.in. w przebiegu cukrzycy, ponieważ za powstawanie AGE odpowiada podniesiony poziom cukru we krwi. AGE są odpowiedzialne za rozwój wielu powikłań tej choroby związanych z uszkodzeniem naczyń krwionośnych oraz nerwów.

Tiamina jest niezbędna do prawidłowego metabolizmu węglowodanów, czyli cukrów. Wspomaga też pracę układu sercowo-naczyniowego oraz układu odpornościowego.

Niedobór witaminy B1

W przypadku łagodnego niedoboru witaminy B1 pojawiają się objawy niecharakterystyczne: uczucie zmęczenia, zaburzenia nastroju i koncentracji, utrata apetytu oraz bezsenność. Mięśnie ulegają znacznemu osłabieniu, mogą się również pojawiać kłopoty ze strony układu sercowo-naczyniowego. Częste są także zaburzenia neurologiczne, przede wszystkim neuropatie obwodowe, czyli uszkodzenia nerwów. Powodują one zaburzenia czucia (parestezje), objawiające się m.in. jako przeczulica skóry. Chorzy skarżą się na bóle niewiadomego pochodzenia, a także drętwienie rąk czy mrowienie w nogach. Może się pojawić również tzw. zespół piekących stóp.

W przypadku silnego niedoboru rozwija się choroba nazywana beri-beri, która może okazać się nawet niebezpieczna dla życia. Jej objawy związane są z zaburzeniami oddychania, arytmią, porażeniem i zanikiem mięśni oraz powiększeniem i niewydolnością serca.

Niedobór tiaminy diagnozuje się zwykle, oceniając jedynie ogólne objawy zgłaszane przez pacjenta. Można jednak ocenić również stężenie tiaminy w próbce krwi lub na podstawie wydalania tego związku z moczem.

Suplementacja witaminy B1

Jest to związek chemiczny występujący w wielu produktach spożywczych, dlatego u zdrowych, dobrze odżywiających się osób niedobory występują rzadko. Istnieją jednak grupy pacjentów, które są bardziej narażone na deficyty tiaminy. Należą do nich alkoholicy, osoby stosujące restrykcyjne diety odchudzające, osoby starsze, pacjenci po zabiegach chirurgicznych, chorzy na nowotwory, kobiety w ciąży oraz matki karmiące. Problem dotyczy również sportowców, osób ciężko pracujących fizycznie, spożywających duże ilości kawy i herbaty, wegetarian, a przede wszystkim osób chorujących na cukrzycę. Ze względu na działanie neuroprotekcyjne witaminy B1, podawanie jej zaleca się pacjentom cierpiącym na choroby neurodegeneracyjne, jak choroba Alzheimera czy Parkinsona.

Deficyt tiaminy pojawia się również z powodu przewlekłego stosowania niektórych leków. Należą do nich przede wszystkim leki moczopędne stosowane m.in. w leczeniu nadciśnienia, środki zobojętniające kwas solny w żołądku, preparaty przeczyszczające, leki antydepresyjne oraz niektóre antybiotyki.

Suplementację tiaminy określono jako bezpieczną. Jej przedawkowanie jest niezwykle rzadkie. Nadmiar substancji, z łatwością zostaje usunięty z organizmu wraz z moczem, ze względu na jej rozpuszczalność w wodzie.

Witamina B1 a cukrzyca

Stosowanie suplementacji przy pomocy witaminy B1 powinno zostać rozważone u osób chorujących na cukrzycę, ponieważ odgrywa ona podwójną rolę w przebiegu tego schorzenia. Diabetycy dużo częściej narażeni są na niedobory tiaminy, nawet pomimo stosowania urozmaiconej diety. W związku z tym mogą obserwować u siebie skutki jej deficytu związane z funkcjonowaniem układu nerwowego. Poza tym odpowiedni poziom tiaminy w organizmie wpływa na ochronę układu nerwowego przed niszczącym wpływem wysokiego poziomu glukozy i powstających za jej pośrednictwem końcowych produktów glikacji, a tym samym może zapobiegać rozwojowi polineuropatii cukrzycowej.

Najnowsze badania wskazują również, że może ona łagodzić także inne skutki cukrzycy. Podawanie tiaminy może hamować rozwój uszkodzeń w obrębie drobnych naczyń krwionośnych oka (retinopatia) oraz w nerkach (nefropatia).

Benfotiamina

Zarówno profilaktyczna suplementacja, jak i leczenie z zastosowaniem preparatów witaminy B1 może okazać się nieskuteczne. Związane jest to z faktem, iż substancja ta rozpuszcza się w wodzie i w związku z tym ma ograniczoną biodostępność po podaniu doustnym. Oznacza to, że jedynie niewielka ilość tej formy jest przyswajana przez organizm. Poza tym większość podanej dawki zostaje wydalona z moczem. Z tego powodu warto rozważyć przyjmowanie pokrewnej substancji, benfotiaminy, która rozpuszcza się w tłuszczach, dzięki czemu jej biodostępność po podaniu doustnym jest kilkukrotnie wyższa niż w przypadku tiaminy.

Benfotiamina została poddana badaniom klinicznym, które wykazały zarówno jej skuteczność, jak i bezpieczeństwo. Podawanie benfotiaminy przez miesiąc zmniejszyło objawy neuropatii związane z przewlekłym stosowaniem alkoholu o 45% , a przez trzy miesiące – aż o 60%. Jej skuteczność została potwierdzona również w przypadku neuropatii wynikających z powikłań cukrzycy. Jej stosowanie zmniejszało dolegliwości bólowe. Poprawie ulegało też czucie skórne (pacjenci dużo lepiej odczuwali wibracje) oraz ogólny stan chorych. Instrumentalnie sprawdzono również, że poprawia się w ich przypadku prędkość przewodzenia sygnałów nerwowych. W badaniach tych nie wykazano żadnych skutków ubocznych terapii przy  dawkach 100 – 320 mg/dobę.

Z tego względu obecnie w stanach klinicznych przebiegających z niedoborem witaminy B1, do których należy miedzy innymi cukrzyca, zaleca się stosowanie benfotiaminy. Co więcej, nie ma istotnych przeciwskazań do jej podawania, co umożliwia stosowanie jej również u osób w podeszłym wieku, które cierpią z powodu wielu schorzeń przewlekłych i stosują wiele leków.

Podawanie benfotiaminy może znaleźć zastosowanie również w profilaktyce i leczeniu polineuropatii u alkoholików, w przebiegu angiopatii (chorób związanych z uszkodzeniem naczyń krwionośnych), zapalenia błony naczyniowej oka, dysfunkcji śródbłonka naczyń oraz uszkodzenia mięśnia sercowego.

Piśmiennictwo:

  1. Groeber U. Mikroskładniki odżywcze. MedPharm Polska 2010; Wrocław: 43-47
  2. Bańkowski E. Biochemia. Podręcznik dla studentów uczelni medycznych. Wyd II. Elsevier Urban & Partner 2009; WrocŁaw 383-384
  3. Jarosz M. Normy żywienia dla populacji polskiej – nowelizacja. Instytut Żywności i Żywienia 2012; Warszawa: 89-90
  4. Stracke H, Lindemann A, Federlin K. A benfotiamine-vitamin B combination in treatment of diabetic polyneuropathy. Exp Clin Endocrinol Diabetes. 1996; 104(4): 311-6
  5. Winkler G, Pál B, Nagybéganyi E, Ory I, Porochnavec M, Kempler P. Effectiveness of different benfotiamine dosage regimens in the treatment of painful diabetic neuropathy. Arzneimittelforschung. 1999; 49(3): 220-4
  6. Haupt E, Ledermann H, Kopcke W. Benfotiamine in the treatment of diabetic polyneuropathy—a three-week randomized, controlled pilot study (BEDIP study). Int J Clin Pharmacol Ther. 2005; 43(2): 71
  7. Volvert ML et al. Benfotiamine, a synthetic S-acyl thiamine derivative, has different mechanisms of action and a different pharmacological profile than lipid-soluble thiamine disulfide derivatives. BMC Pharmacology 2008; 8: 10
  8. Witek P, Sieradzki J. Wpływ leczenia benfotiaminą na dolegliwości bólowe w polineuropatii cukrzycowej. Diabetologia Praktyczna 2003; 4(4): 273–277
  9. Bubko I i in. Rola tiaminy w chorobach neurodegeneracyjnych. Postepy Hig Med Dosw 2015; 69: 1096-1106
  10. Balakumar P et al. The multifaceted therapeutic potential of benfotiamine. Pharmacological Research 2010; 61: 482–488
Powikłania cukrzycy

Powikłania cukrzycy

Niewyrównana cukrzyca oznacza ryzyko ciężkich powikłań, które prowadzą do niepełnosprawności. Na szczęście skutki cukrzycy można skutecznie minimalizować.

Cukrzyca to obecnie jedna z najczęściej występujących chorób przewlekłych; z tego powodu nazywana jest również epidemią XXI w. Nieleczona lub niewyrównana cukrzyca może powodować powikłania i przewlekłe. W pierwszej grupie wyróżniamy stany nagłe: za wysoki poziom cukru we krwi (hiperglikemia) albo za niski poziom cukru (hipoglikemia). Stanowią one bezpośrednie zagrożenia życia pacjenta. Jednak, wbrew pozorom, dużo bardziej niebezpieczna jest inna grupa powikłań, które są główną przyczyną problemów pacjentów i występują u ponad 90% wszystkich chorych, a więc zdecydowanie częściej.

Powikłania odległe rozwijają się przez wiele lat i bardzo długo nie dają objawów. Ich przyczyną są powracający, nawet krótkotrwały podwyższony poziom glukozy, który jest toksyczny dla organizmu. Obecnie wiadomo, że hiperglikemia wpływa na pojawienie się w organizmie tzw. końcowych produktów glikacji (AGE), które bezpośrednio niszczą tkanki. Nadmiar AGE w ustroju powoduje starzenie się komórek i ich uszkodzenie. Działanie to jest zarówno bezpośrednie (w miejscu oddziaływania rozwija się stan zapalny i dochodzi do trwałego uszkodzenia tkanki), jak i pośrednie, ponieważ związki te zwiększają stres oksydacyjny w organizmie i powodują dalsze, dodatkowe zaburzenia. Obecność końcowych produktów glikacji wpływa również na odkładanie się płytki miażdżycowej w naczyniach krwionośnych.

Największy wpływ uszkadzający AGE odnotowuje się dla komórek budujących włókna nerwowe oraz ściany naczyń krwionośnych i to z nimi związane są główne powikłania, jakie powoduje cukrzyca. Wyróżniamy uszkodzenia dużych naczyń (makroangiopatia) i ich konsekwencje, uszkodzenia drobnych naczyń (mikroangiopatia) i ich konsekwencje oraz uszkodzenia nerwów (neuropatia cukrzycowa).

Ze względu na skalę i rangę zjawiska obecnie poszukuje się skutecznych leków, które minimalizowałyby ryzyko rozwoju powikłań odległych m.in. poprzez zahamowanie powstawania końcowych produktów glikacji. Obecnie wiadomo już, że działanie ochronne wykazuje benfotiamina.

Makroangiopatie

Rozwój makroangipatii związany jest z uszkodzeniami ścian dużych naczyń krwionośnych. Proces ten przebiega latami, bardzo często bezobjawowo. Ostatecznymi efektami uszkodzeń są przede wszystkim choroby układu krążenia, do których zalicza się choroba niedokrwienna serca i choroba wieńcowa. Schorzenia te związane są z rozwojem płytki miażdżycowej w naczyniach i ograniczonym przepływem krwi przez naczynia doprowadzające krew do serca. W efekcie może prowadzić do uszkodzenia mięśnia sercowego, a nawet zwału. Diabetycy są na te choroby narażeni dwa razy bardziej niż  populacja ogólna, a ponadto ryzyko z nimi związane wzrasta dwukrotnie.

Makroangipatia może powodować również schorzenia tętnic obwodowych oraz naczyń mózgu stwarzając m.in. ryzyko udaru, a w konsekwencji  niedowładów. Uszkodzenie dużych naczyń w obrębie kończyn dolnych może powodować zaburzenia krążenia, dolegliwości bólowe, a nawet zmiany martwicze i rozwój bardzo charakterystycznego dla cukrzycy powikłania, którym jest stopa cukrzycowa.

Mikroangiopatia

Wpływ końcowych produktów glikacji jest łatwy do zaobserwowania w przypadku pogorszenia stanu drobnych naczyń krwionośnych. Ich uszkodzenie powoduje rozwój powikłań w rożnych narządach wynikających z ich niedokrwienia. Zmiany te dotyczą przede wszystkim narządu wzroku (retinopatia) oraz nerek (nefropatia).

W przypadku retinopatii upośledzenie funkcji naczyń doprowadzających krew do gałki ocznej może doprowadzić nawet do utraty wzroku. Podobne problemy pojawiają się w obrębie nerek: najpierw pojawia się hiperfiltracja, następnie rozwój uszkodzeń strukturalnych, a ostatecznie stwardnienie i niewydolność nerek. Szacuje się, że na to powikłanie cierpi nawet co czwarty cukrzyk.

Neuropatia

Pod nazwą tą kryje się uszkodzenie włókien nerwowych, które również jest wywoływane przez przewlekle podniesiony poziom cukru, a także stres oksydacyjny. Zaburzenia funkcjonowania nerwów mogą być również pośrednim efektem zniszczonych naczyń krwionośnych, które je odżywiają.

Uszkodzeniom ulegają zarówno nerwy czuciowe odpowiadające za odbieranie bodźców z otoczenia, jak również tak zwane nerwy wegetatywne, które sterują funkcjami, nad którymi nie mamy kontroli, np. procesem trawienia. W przypadku uszkodzenia nerwów trzewnych może dojść do rozwoju powikłań takich jak: biegunki, zaparcia, zaburzenia pracy żołądka, zawał serca, zaburzenia erekcji, zaleganie moczu.

Uszkodzenie nerwów obwodowych powoduje rozwój polineuropatii obwodowej. Do jej charakterystycznych objawów należą pieczenie rąk, pieczenie stóp, mrowienie rąk, drętwienie nóg, a nawet ból kończyn dolnych/górnych. Problem dotyczy szczególnie  kończyn dolnych. Może rozwinąć się również tzw. zespół skarpetki/rękawiczki, w którym pacjent traci zupełnie czucie w najbardziej oddalonych od serca częściach rąk i stóp. Wielu pacjentów skarży się też na bóle nocne, czy uczucie ucisku wokół kostek. Polineuropatia obwodowa w połączeniu z makroangipatią powoduje rozwój stopy cukrzycowej.

Witaminy dla cukrzyków

Zgodnie z wytycznymi, najważniejszym czynnikiem pozwalającym na minimalizację ryzyka rozwoju powikłań odległych cukrzycy jest odpowiednia edukacja pacjentów, ponieważ jedynie prawidłowy poziom cukru we krwi gwarantuje minimalizację wpływu toksycznych stężeń glukozy na organizm. Pacjent powinien poddać się leczeniu i przestrzegać wszelkich zaleceń dotyczących zarówno farmakoterapii, jak i zmian stylu życia i diety.  

Obecnie zaleca się również suplementację witaminy B1 (tiaminy), której rola w organizmie związana jest z zahamowaniem procesu powstawania końcowych produktów glikacji, a jej poziom u osób chorujących na cukrzycę jest zwykle obniżony. Jednak prawidłowa terapia przy pomocy doustnych preparatów zawierających tiaminę jest dość trudna, ponieważ związek ten jest rozpuszczalny w wodzie, przez co tylko niewielka jego część wchłania się w przewodzie pokarmowym, gdyż większość dawki jest szybko wydalana z moczem.

Obecnie stosuje się pochodną tiaminy – benfotiaminę. To związek lipofilny, czyli rozpuszczający się w tłuszczach. Zmiana charakteru chemicznego gwarantuje większe wchłanianie leku, które jest nawet pięciokrotnie wyższe. Benfotiamina jest w organizmie ludzkim prekursorem tiaminy, a witamina ta wpływa na zmniejszenie stresu oksydacyjnego i redukcję tworzenia końcowych produktów glikacji, czyli dwóch głównych czynników związanych z rozwojem wszystkich powikłań odległych w cukrzycy. Dodatkowo tiamina wpływa na poprawę przewodzenia impulsów nerwowych i produkcję neurotransmiterów.

Benfotiamina jest lekiem bezpiecznym i dobrze tolerowanym, a jej wpływ na zmniejszenie objawów wynikających z powikłań cukrzycy jest udowodniony klinicznie. Naukowcy sugerują, że powinien być to preparat stosowany jako terapia pierwszego rzutu w leczeniu przyczynowym powikłań cukrzycy ze względu na wysoką skuteczność oraz niewielką ilość działań niepożądanych.

W przypadku polineuropatii obwodowej po zastosowaniu benfotiaminy u pacjentów badanych zaobserwowano zmniejszenie dolegliwości bólowych, poprawę czucia, a także ogólną poprawę stanu zdrowia. Liczne obserwacje potwierdzają jej duże znaczenie w leczeniu neuropatii, retinopatii i nefropatii.

Piśmiennictwo:

  1. Łukawska M i in. Terapia neuroprotekcyjna u chorych z neuropatią cukrzycową. Przegląd nowych możliwości farmakoterapii. Leczenie Ran 2013; 10(2): 33-40
  2. Bajkowska-Fiedziukiewicz A i in. Przewlekłe powikłania w populacji chorych na cukrzycę typu 2. Przegląd Menopauzalny 2009;3: 170-174
  3. Jankowiak B i in. Powikłania cukrzycy jako choroby przewlekłej. Nowiny Lekarskie 2007; 6(76): 482-484
  4. Brandt A. I in. Końcowe produkty glikacji – źródło pochodzenia a rozwój powikłań cukrzycowych. Diabetologia Praktyczna 2008; 1(9): 12-17
  5. Wierusz-Wysocka B i in. Końcowe produkty glikacji – owy biomarker powikłań cukrzycy? Diabetologia Kliniczna 2013; 3(2): 96-103
  6. Groeber U. Mikroskładniki odżywcze. MedPharm Polska 2010; Wrocław: 43-47
  7. Stracke H, Lindemann A, Federlin K. A benfotiamine-vitamin B combination in treatment of diabetic polyneuropathy. Exp Clin Endocrinol Diabetes. 1996; 104(4): 311-6
  8. Winkler G, Pál B, Nagybéganyi E, Ory I, Porochnavec M, Kempler P. Effectiveness of different benfotiamine dosage regimens in the treatment of painful diabetic neuropathy. Arzneimittelforschung. 1999; 49(3): 220-4
  9. Volvert ML et al. Benfotiamine, a synthetic S-acyl thiamine derivative, has different mechanisms of action and a different pharmacological profile than lipid-soluble thiamine disulfide derivatives. BMC Pharmacology 2008; 8: 10

 

Stopa cukrzycowa

Stopa cukrzycowa

Stopa cukrzycowa występuje nawet u co czwartego diabetyka i jest jedną z najczęstszych przyczyn hospitalizacji chorych na cukrzycę. Nieodpowiednio leczona bardzo często prowadzi do amputacji, a nawet może stanowić zagrożenie dla życia.

Co to jest stopa cukrzycowa?

Zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia, zespół stopy cukrzycowej to schorzenie charakteryzujące się obecnością rany z owrzodzeniem i infekcją w okolicach poniżej kostki, prowadzące do destrukcji tkanek głębokich. Zmiana współistnieje z uszkodzeniem nerwów oraz lokalnym niedokrwieniem, które są konsekwencją nieunormowanej cukrzycy. Przyczyny tego powikłania są złożone. Największą rolę w patogenezie odgrywają odległe powikłania cukrzycy, do których należą polineuropatia obwodowa oraz makroangiopatia.

Stopa cukrzycowa – przyczyny

Polineuropatia związana z zapaleniem i uszkodzeniem nerwów obwodowych powoduje brak czucia w stopie, a tym samym zwiększa ryzyko uszkodzenia skóry. Diabetycy bardzo często nie czują, że noszą niewygodne, obcierające buty lub że ich skóra uległa zranieniu. Stopy cukrzyka mogą być zniekształcone, co dodatkowo zwiększa ryzyko rozwoju uszkodzeń z powodu noszenia niedopasowanego obuwia.

U chorych na cukrzycę pojawia się neuropatia nerwów wegetatywnych, czyli takich, które nie podlegają świadomej kontroli. W tym wypadku są to nerwy odpowiedzialne za zwężanie i rozszerzanie naczyń krwionośnych. Źle funkcjonujące naczynia mogą powodować niedokrwienie. Niedokrwienie kończyny dolnej związane jest również z rozwojem makroangiopatii, czyli uszkodzenia ścian naczyń krwionośnych. Wspomniana wcześniej neuropatia powoduje również zaburzenia funkcjonowania gruczołów potowych – skóra staje się sucha i bardziej podatna na spękania. Kolejną przyczyną rozwoju stopy cukrzycowej są również zaburzenia gojenia się ran, które zwykle występują w przebiegu cukrzycy. Związane są one z nieprawidłowościami w funkcjonowaniu układu odpornościowego.

Objawy stopy cukrzycowej

Często jednym z pierwszych objawów poprzedzających rozwój problemu jest pieczenie w stopach i mrowienie w stopach, które świadczy o pojawieniu się polineuropatii i może skutkować postępującą utratą czucia.

Rany cukrzycowe najczęściej powstają w wyniku urazu zewnętrznego. Mogą być skutkiem otarcia, nadepnięcia na ostry przedmiot, czy zranienia podczas prób usuwania zgrubiałej skóry. Wyróżniamy również uszkodzenia chemiczne, które często powstają w wyniku stosowania płynów przeznaczonych do usuwania modzeli i odcisków, a także termiczne – zdarza się, że noga cukrzyka ulega poparzeniu podczas ogrzewania jej np. o rozgrzany piec czy kaloryfer.

W miejscu zranienia powstają owrzodzenia. Ich pojawienie się związane jest z uszkodzeniem nie tylko skóry i tkanki podskórnej, ale również mięśni, ścięgien, a w zaawansowanych stanach nawet kości i stawów. Ze względu na zaburzenia odporności, występujące w przebiegu cukrzycy, dużo łatwiej o zakażenie uszkodzenia i rozwój stanu zapalnego. Rana zaczyna być zaczerwieniona, pojawia się wydzielina surowicza lub ropna, może dojść do powstania ropnia, zakażenia kości, a nawet martwicy.

Leczenie stopy cukrzycowej

Zespół stopy cukrzycowej jest bardzo trudny do wyleczenia. W pierwszej kolejności rana powinna być odkażona oraz zaopatrzona za pomocą jałowego gazika. Bardzo często rany wymagają opracowania chirurgicznego, podawania antybiotyków i zastosowania specjalistycznych opatrunków, np. z zawartością srebra czy żelu hydrokoloidowego. Zaleca się, aby problem zawsze skonsultować z lekarzem, który zaordynuje odpowiednie postępowanie. Rany na palcach u nóg u cukrzyka to poważne schorzenie, którego nie wolno zbagatelizować.

Profilaktyka stopy cukrzycowej

Podstawowym zaleceniem profilaktycznym jest dokładna, codzienna pielęgnacja stóp. Diabetycy powinni oglądać skórę (szczególną uwagę trzeba zwrócić na rany między palcami u nóg), odpowiednio ją myć, delikatnie osuszać ręcznikiem, a następnie nawilżać przy pomocy specjalistycznych kremów z dużą zawartością mocznika, szczególnie w miejscach, w których wykazuje tendencję do tworzenia spękań. Należy również zadbać o wygodne i przewiewne buty dla cukrzyków i poddawać się regularnym badaniom przesiewowym, które określą, czy doszło do uszkodzenia nerwów lub naczyń w związku z cukrzycą, a tym samym zwiększenia ryzyka rozwoju stopy cukrzycowej.

Nie mniej ważne jest zapobieganie rozwojowi samej neuropatii i makroangiopatii. Podstawowe znaczenie ma prawidłowy poziom glukozy we krwi. Można go osiągnąć dzięki stosowaniu zaleconych przez diabetologa leków, modyfikacji stylu życia, redukcji masy ciała, przestrzeganiu odpowiedniej diety. Prawidłowy poziom glukozy we krwi minimalizuje proces powstawania końcowych produktów glikacji, które należą do najważniejszych czynników sprawczych w procesie zniszczenia nerwów i naczyń krwionośnych.

Benfotiamina a stopa cukrzycowa

Jednym z rekomendowanych obecnie sposobów profilaktyki i leczenia zmian degeneracyjnych nerwów i naczyń krwionośnych w przebiegu cukrzycy jest suplementacja witaminy B1 (tiaminy). Podaje się ją jako pochodną – benfotiaminę, która jest rozpuszczalna w tłuszczach i gwarantuje wyższe stężenie substancji czynnej po podaniu doustnym. Witamina ta wykazuje działanie antyoksydacyjne, zapobiega powstawaniu końcowych produktów glikacji oraz wspomaga pracę układu nerwowego i odpornościowego. Dzięki temu zmniejsza ryzyko neuropatii i angiopatii, które są bezpośrednią przyczyną powstania stopy cukrzycowej.

Benfotiamina to lek o udowodnionej skuteczności i bezpieczeństwie stosowania. Podawany cukrzykom z objawami neuropatii powodował zmniejszenie dolegliwości takich jak ból i zaburzenia czucia. Chroni on również ściany naczyń przed szkodliwym wpływem podniesionego poziomu cukru i poprawia ukrwienie, co skutkuje przyśpieszeniem gojenia się już istniejących zmian skórnych.

Ponieważ u osób chorujących na cukrzycę bardzo często obserwuje się niedobór tiaminy w organizmie pomimo zdrowej, zbilansowanej diety, jej suplementacja powinna być rozważona w każdym przypadku tej choroby.

Piśmiennictwo:

  1. Korzon-Burakowska A. Zespół stopy cukrzycowej – patogeneza i praktyczne aspekty postępowania. Choroby Serca i Naczyń 2007; 4(2): 93-98
  2. Witek P, Sieradzki J. Wpływ leczenia benfotiaminą na dolegliwości bólowe w polineuropatii cukrzycowej. Diabetologia Praktyczna 2003; 4(4): 273–277
  3. Volvert ML et al. Benfotiamine, a synthetic S-acyl thiamine derivative, has different mechanisms of action and a different pharmacological profile than lipid-soluble thiamine disulfide derivatives. BMC Pharmacology 2008; 8: 10
  4. Łukawska M i in. Terapia neuroprotekcyjna u chorych z neuropatią cukrzycową. Przegląd nowych możliwości farmakoterapii. Leczenie Ran 2013; 10(2): 33-40
  5. Korzon-Burakowska A, Łukasiewicz M. Infekcje stóp u chorych na cukrzycę- postępowanie w praktyce lekarza rodzinnego. Forum Medycyny Rodzinnej 2010; 2(4): 108–116
  6. Olczyk M, Pluta R, Tomasik G. Opieka farmaceutyczna nad pacjentem z zespołem stopy cukrzycowej. Farmacja Polska 2009; 5(65): 338-341
  7. Gadau S, Emanueli C, van LS, et al. Benfotiamine przyspiesza leczenie cukrzycowego niedokrwienia kończyn u myszy poprzez kinazę białkową B / Akt hamuje angiogenezę i nasila apoptozę. Diabetologia. 2006; 49(2): 405-20