Benfotiamina – udoskonalona witamina B1 (tiamina)

Benfotiamina – udoskonalona witamina B1 (tiamina)

Podstawą leczenia cukrzycy jest utrzymywanie prawidłowego poziomu cukru we krwi za pomocą diety cukrzycowej i leków przeciwcukrzycowych, ale w profilaktyce powikłań nieocenioną rolę odgrywa również benfotiamina.

Witamina B1, inaczej tiamina, jest jedną z najwcześniej poznanych witamin, jednak od lat nie przestaje być w centrum zainteresowania naukowców m.in. ze względu na rolę w zapobieganiu poważnym zagrożeniom, jakimi są powikłania cukrzycy. Organizm nie potrafi samodzielnie syntetyzować tej witaminy, dlatego musi być dostarczana ze zdrową, zbilansowaną dietą. Dobre źródło witaminy B1 to mięso wieprzowe, kasze i nasiona roślin strączkowych. W niewielkich ilościach związek ten syntetyzowany jest również przez bakterie zasiedlające nasze jelita. Zalecane dzienne spożycie witaminy B1 wynosi obecnie 1-2 mg. Należy jednak pamiętać, że jest to związek rozpuszczalny w wodzie i z tego względu nie jest magazynowany w organizmie, a więc niedobór witaminy B1 może rozwijać się bardzo szybko – pierwsze symptomy zwykle pojawiają się już po około trzech tygodniach.

Witamina B1 – rola w organizmie

Witamina B1 odpowiada za pracę wszystkich żywych komórek, ponieważ bierze udział w procesie uzyskiwania przez nie energii. Jest również niezbędna do prawidłowego działania układu nerwowego – jej odpowiedni poziom zapewnia przewodzenie impulsów nerwowych oraz wpływa na przemiany neutrotransmiterów, czyli związków przenoszących sygnały pomiędzy komórkami nerwowymi.

Obecność tiaminy w organizmie hamuje proces glikacji białek i powstawanie tzw. końcowych produktów glikacji (AGE), spośród których najbardziej znana pacjentom jest hemoglobina glikowana (HbA1C). AGE są toksyczne dla tkanek i komórek organizmu. Ma to duże znaczenie m.in. w przebiegu cukrzycy, ponieważ za powstawanie AGE odpowiada podniesiony poziom cukru we krwi. AGE są odpowiedzialne za rozwój wielu powikłań tej choroby związanych z uszkodzeniem naczyń krwionośnych oraz nerwów.

Tiamina jest niezbędna do prawidłowego metabolizmu węglowodanów, czyli cukrów. Wspomaga też pracę układu sercowo-naczyniowego oraz układu odpornościowego.

Niedobór witaminy B1

W przypadku łagodnego niedoboru witaminy B1 pojawiają się objawy niecharakterystyczne: uczucie zmęczenia, zaburzenia nastroju i koncentracji, utrata apetytu oraz bezsenność. Mięśnie ulegają znacznemu osłabieniu, mogą się również pojawiać kłopoty ze strony układu sercowo-naczyniowego. Częste są także zaburzenia neurologiczne, przede wszystkim neuropatie obwodowe, czyli uszkodzenia nerwów. Powodują one zaburzenia czucia (parestezje), objawiające się m.in. jako przeczulica skóry. Chorzy skarżą się na bóle niewiadomego pochodzenia, a także drętwienie rąk czy mrowienie w nogach. Może się pojawić również tzw. zespół piekących stóp.

W przypadku silnego niedoboru rozwija się choroba nazywana beri-beri, która może okazać się nawet niebezpieczna dla życia. Jej objawy związane są z zaburzeniami oddychania, arytmią, porażeniem i zanikiem mięśni oraz powiększeniem i niewydolnością serca.

Niedobór tiaminy diagnozuje się zwykle, oceniając jedynie ogólne objawy zgłaszane przez pacjenta. Można jednak ocenić również stężenie tiaminy w próbce krwi lub na podstawie wydalania tego związku z moczem.

Suplementacja witaminy B1

Jest to związek chemiczny występujący w wielu produktach spożywczych, dlatego u zdrowych, dobrze odżywiających się osób niedobory występują rzadko. Istnieją jednak grupy pacjentów, które są bardziej narażone na deficyty tiaminy. Należą do nich alkoholicy, osoby stosujące restrykcyjne diety odchudzające, osoby starsze, pacjenci po zabiegach chirurgicznych, chorzy na nowotwory, kobiety w ciąży oraz matki karmiące. Problem dotyczy również sportowców, osób ciężko pracujących fizycznie, spożywających duże ilości kawy i herbaty, wegetarian, a przede wszystkim osób chorujących na cukrzycę. Ze względu na działanie neuroprotekcyjne witaminy B1, podawanie jej zaleca się pacjentom cierpiącym na choroby neurodegeneracyjne, jak choroba Alzheimera czy Parkinsona.

Deficyt tiaminy pojawia się również z powodu przewlekłego stosowania niektórych leków. Należą do nich przede wszystkim leki moczopędne stosowane m.in. w leczeniu nadciśnienia, środki zobojętniające kwas solny w żołądku, preparaty przeczyszczające, leki antydepresyjne oraz niektóre antybiotyki.

Suplementację tiaminy określono jako bezpieczną. Jej przedawkowanie jest niezwykle rzadkie. Nadmiar substancji, z łatwością zostaje usunięty z organizmu wraz z moczem, ze względu na jej rozpuszczalność w wodzie.

Witamina B1 a cukrzyca

Stosowanie suplementacji przy pomocy witaminy B1 powinno zostać rozważone u osób chorujących na cukrzycę, ponieważ odgrywa ona podwójną rolę w przebiegu tego schorzenia. Diabetycy dużo częściej narażeni są na niedobory tiaminy, nawet pomimo stosowania urozmaiconej diety. W związku z tym mogą obserwować u siebie skutki jej deficytu związane z funkcjonowaniem układu nerwowego. Poza tym odpowiedni poziom tiaminy w organizmie wpływa na ochronę układu nerwowego przed niszczącym wpływem wysokiego poziomu glukozy i powstających za jej pośrednictwem końcowych produktów glikacji, a tym samym może zapobiegać rozwojowi polineuropatii cukrzycowej.

Najnowsze badania wskazują również, że może ona łagodzić także inne skutki cukrzycy. Podawanie tiaminy może hamować rozwój uszkodzeń w obrębie drobnych naczyń krwionośnych oka (retinopatia) oraz w nerkach (nefropatia).

Benfotiamina

Zarówno profilaktyczna suplementacja, jak i leczenie z zastosowaniem preparatów witaminy B1 może okazać się nieskuteczne. Związane jest to z faktem, iż substancja ta rozpuszcza się w wodzie i w związku z tym ma ograniczoną biodostępność po podaniu doustnym. Oznacza to, że jedynie niewielka ilość tej formy jest przyswajana przez organizm. Poza tym większość podanej dawki zostaje wydalona z moczem. Z tego powodu warto rozważyć przyjmowanie pokrewnej substancji, benfotiaminy, która rozpuszcza się w tłuszczach, dzięki czemu jej biodostępność po podaniu doustnym jest kilkukrotnie wyższa niż w przypadku tiaminy.

Benfotiamina została poddana badaniom klinicznym, które wykazały zarówno jej skuteczność, jak i bezpieczeństwo. Podawanie benfotiaminy przez miesiąc zmniejszyło objawy neuropatii związane z przewlekłym stosowaniem alkoholu o 45% , a przez trzy miesiące – aż o 60%. Jej skuteczność została potwierdzona również w przypadku neuropatii wynikających z powikłań cukrzycy. Jej stosowanie zmniejszało dolegliwości bólowe. Poprawie ulegało też czucie skórne (pacjenci dużo lepiej odczuwali wibracje) oraz ogólny stan chorych. Instrumentalnie sprawdzono również, że poprawia się w ich przypadku prędkość przewodzenia sygnałów nerwowych. W badaniach tych nie wykazano żadnych skutków ubocznych terapii przy  dawkach 100 – 320 mg/dobę.

Z tego względu obecnie w stanach klinicznych przebiegających z niedoborem witaminy B1, do których należy miedzy innymi cukrzyca, zaleca się stosowanie benfotiaminy. Co więcej, nie ma istotnych przeciwskazań do jej podawania, co umożliwia stosowanie jej również u osób w podeszłym wieku, które cierpią z powodu wielu schorzeń przewlekłych i stosują wiele leków.

Podawanie benfotiaminy może znaleźć zastosowanie również w profilaktyce i leczeniu polineuropatii u alkoholików, w przebiegu angiopatii (chorób związanych z uszkodzeniem naczyń krwionośnych), zapalenia błony naczyniowej oka, dysfunkcji śródbłonka naczyń oraz uszkodzenia mięśnia sercowego.

Piśmiennictwo:

  1. Groeber U. Mikroskładniki odżywcze. MedPharm Polska 2010; Wrocław: 43-47
  2. Bańkowski E. Biochemia. Podręcznik dla studentów uczelni medycznych. Wyd II. Elsevier Urban & Partner 2009; WrocŁaw 383-384
  3. Jarosz M. Normy żywienia dla populacji polskiej – nowelizacja. Instytut Żywności i Żywienia 2012; Warszawa: 89-90
  4. Stracke H, Lindemann A, Federlin K. A benfotiamine-vitamin B combination in treatment of diabetic polyneuropathy. Exp Clin Endocrinol Diabetes. 1996; 104(4): 311-6
  5. Winkler G, Pál B, Nagybéganyi E, Ory I, Porochnavec M, Kempler P. Effectiveness of different benfotiamine dosage regimens in the treatment of painful diabetic neuropathy. Arzneimittelforschung. 1999; 49(3): 220-4
  6. Haupt E, Ledermann H, Kopcke W. Benfotiamine in the treatment of diabetic polyneuropathy—a three-week randomized, controlled pilot study (BEDIP study). Int J Clin Pharmacol Ther. 2005; 43(2): 71
  7. Volvert ML et al. Benfotiamine, a synthetic S-acyl thiamine derivative, has different mechanisms of action and a different pharmacological profile than lipid-soluble thiamine disulfide derivatives. BMC Pharmacology 2008; 8: 10
  8. Witek P, Sieradzki J. Wpływ leczenia benfotiaminą na dolegliwości bólowe w polineuropatii cukrzycowej. Diabetologia Praktyczna 2003; 4(4): 273–277
  9. Bubko I i in. Rola tiaminy w chorobach neurodegeneracyjnych. Postepy Hig Med Dosw 2015; 69: 1096-1106
  10. Balakumar P et al. The multifaceted therapeutic potential of benfotiamine. Pharmacological Research 2010; 61: 482–488